(De)politisering van de administratie: waarom is het een strategische keuze voor de liberalen?

De socialisten beschikken over hun eigen opleidingsschool voor ambtenaren. De nationalisten eisen hun quota van kleinere functies op. De liberalen, waartoe ik mij ook reken, zijn per definitie weinig geïnteresseerd in ministeries. Immers, de alomtegenwoordige staat vormt precies een doorn in het oog van de liberalen. Maar hoe begrijpelijk deze keuze ook is, ze plaatst de liberalen in een moeilijke positie als het gaat om het duurzaam beïnvloeden van het openbaar beleid.

Het is algemeen bekend dat België een particratie is. Maar België is ook een bureaucratie. Dit betekent dat de ambtenaren het beleid min of meer coherent toepassen. Wanneer de bureaucratie obstakels opwerpt, staat de politiek vrijwel machteloos. Zo regelt ons land zich met een volledig gepolitiseerde administratie, waarbij ministers hun kabinetten benoemen als een soort buffer tussen henzelf en de administratie.

Toen de N-VA in 2019 aan de macht kwam in Vlaanderen, waren zeer veel hogere functies vacant. De partij had kunnen kiezen voor depolitisering. Helaas deed ze precies het tegenovergestelde. Ze eiste zo veel mogelijk Vlaamse mandaten, in verhouding tot hun electorale gewicht. Met name het VDAB. En tot op vandaag herhaalt ze die strategie op Belgisch niveau door sleutelposities in te nemen, van de Nationale Bank van België tot het SFPIM.

Hoe meer een samenleving gepolitiseerd is, hoe minder efficiënt ze is, stelde voormalig premier Guy Verhofstadt. En hij heeft gelijk. Maar wanneer politisering bestaat, kun je beter het spel meespelen. En precies daar tonen liberale partijen een strategische zwakte. Liberalen vormen namelijk geen school. Goede krachten rekruteren voor kabinetten en openbare administraties is telkens weer een ware uitdaging.

Het tegenbeeld zijn de socialisten. Via het Vandervelde-instituut beschikken ze over hun eigen opleidingsschool voor kabinettenleden en hoge ambtenaren. Bij elke benoemingsronde proberen ze boven hun gewichtsklasse te boksen. Ze hebben hun mannen en vrouwen overal zitten. Dankzij deze octopusstrategie behouden ze de macht binnen de administraties, zelfs wanneer ze de verkiezingen verliezen.

Als illustratie is een belangrijke realisatie de beperking van de duur van de werkloosheidsuitkeringen. Zelfs Paul Magnette erkent dat deze maatregel onomkeerbaar is. Maar om te slagen, moeten begeleidingsorganismen de werklozen activeren. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het VDAB geleid wordt door een lid van de N-VA en onder bevoegdheid valt van een N-VA-minister. In Wallonië, waar de arbeidsmarktbegeleiding nog cruciaal is, wordt aan het hoofd van Le Forem iemand geplaatst die zijn waarde bewezen heeft in de kabinetten van vier socialistische ministers. Kun je van zo iemand verwachten dat hij liberaal beleid voert? Neen, uiteraard niet. Denkt iemand werkelijk dat werklozen die niet bereid zijn te werken gecontroleerd en gesanctioneerd zullen worden? Neen, uiteraard niet.

Willen de liberalen een duurzame impact hebben, dan moeten ze ofwel de administratie depoliseren, ofwel – naar het voorbeeld van de N-VA – de belangrijke functies opeisen. De legendarische onverschilligheid van liberalen tegenover de administraties, in een land met 1,1 miljoen ambtenaren, is een strategische vergissing. Daarnaast zijn efficiënte administraties cruciaal voor de ondernemingen. Het is hoog tijd om een opleidingsschool op te richten voor liberale talenten.