Taxing (AI)-agents?

​Taxing (AI)-Agents? Aan de vooravond van de Dag van de Arbeid past het om stil te staan bij de precaire toekomst van de verzorgingsstaat. De demografische en de technologische evolutie zorgt ervoor dat arbeid onmogelijk nog dé belangrijkste financieringsbron van de verzorgingsstaat kan blijven. We moeten dus naar een andere architectuur van ons financieringsmodel.

The time is now!​

Aan de vooravond van de Dag van de Arbeid past het om stil te staan bij de precaire toekomst van de verzorgingsstaat. Mede door de geopolitieke situatie staan de politieke zenuwen strak gespannen en moet de regering De Wever op zoek naar een extra 5 miljard euro om de begroting enigszins nog onder controle te houden. Dit zorgt onmiddellijk voor bitse discussies over de vraag of onder andere het fiscaal statuut van bedrijfswagens moet worden herzien en de roerende voorheffing moet worden verhoogd en of er een miljonairstaks moet komen. Maar zijn dit wel de juiste vragen? Natuurlijk niet. De beslissingen die nu moeten worden genomen moeten structurele beslissingen zijn die het verzorgingsmodel future proof moeten maken. En dat zal niet gebeuren door enkel wat te morrelen aan fiscale gunstregimes en belastingtarieven. Wat we nodig hebben is een totale nieuwe architectuur van onze fiscaliteit en onze sociale zekerheid.

​De kwetsbaarheid van de verzorgingsstaat​

Wie een klein beetje gezond verstand heeft, zal vlug kunnen inschatten dat onze toekomstige problemen van een totaal andere orde zijn dan de problemen waarover politici vandaag vaak zinloze discussies aan het voeren zijn. Vooreerst is de demografische evolutie. Uit de statistieken van Statbel blijkt dat er in 2024 in België in totaal 28% 67-plussers waren tegenover 72% personen in de leeftijdscategorie tussen 18 en 66 jaar (de beroepsactieve bevolking). In 2040 – en dat is bij wijze van spreken overmorgen – is deze verhouding 37% op 63%, en in 2070 is dat 43% op 57%. We hebben dus met andere woorden verhoudingsgewijs steeds minder personen in de beroepsactieve bevolkingscategorie.

Deze demografische vaststelling moeten we koppelen aan de vaststelling dat de financiering van ons verzorgingsmodel voor 2/3 is gebaseerd op de (para)fiscale bijdragen uit arbeid. De (para)fiscale inkomsten uit arbeid vormen veruit de belangrijkste brandstof voor de geldverslindende verzorgingsstaat. Het is ook niet voor niets dat de OESO ondertussen al 25 jaar op rij in haar jaarlijks “Taxing Wages” rapport moet vaststellen dat belastingdruk op arbeid (incl. sociale bijdragen) in de OESO nergens hoger is dan in België. Als we blijven vasthouden aan de huidige architectuur van onze fiscaliteit en sociale zekerheid, dan komen we gigantisch in de problemen.

​We hebben verhoudingsgewijs alsmaar minder werkenden tegenover niet werkenden en de sociale kostprijs van de categorie niet werkenden neemt proportioneel en pijlsnel toe. Daarbij komt dan nog de ongemakkelijke waarheid dat de technologische (r)evolutie eveneens een gigantische impact zal hebben op de arbeidsmarkt. Probeert u zich al maar eens voor te stellen wat de impact zal zijn wanneer zelfrijdende auto’s, humanoïde robots en agentic AI echt hun intrede zullen doen in de economie.​

Op naar 2040

Het systeem moet in de komende 10 jaar dus grondig gereshuffled worden. Uiteraard moet er gekeken worden naar de overheidsuitgaven, maar in de huidige budgettaire context is het onmogelijk om een verlaging van de belastingdruk op arbeid enkel met besparingen te financieren. Ook de overheidsinkomsten moeten dus herbekeken worden. We moeten hierbij af van de torenhoge belastingdruk op arbeid en dus van arbeid als de centrale factor in de financiering van de verzorgingsstaat. En dat betekent dus een verschuiving van de (para)fiscale druk op arbeid naar andere zaken. En hier zijn de opties natuurlijk niet eindeloos.

In 2017 hield Microsoft topman Bill Gates reeds een pleidooi voor “taxing the robots”. Gates stelde voor dat bedrijven die automatisering inzetten om menselijke werknemers te vervangen, belasting zouden moeten betalen over die machines, net zoals ze dat doen over de lonen van hun werknemers. Een opmerkelijk pleidooi dat we vandaag de dag misschien al moeten gaan bijstellen naar “taxing the AI-agents”.

Het zijn dergelijke fundamentele voorstellen waar we ons vandaag over moeten buigen om tegen 2040 een nieuw financieringsmodel voor onze verzorgingsstaat te hebben. Door welke alternatieve inkomsten moeten we de verlaging van de (para)fiscale inkomsten uit arbeid vervangen? Door een vervangende technologiebelasting, door sociale bijdragen op vermogensinkomsten, door hogere consumptiebelastingen en sinn-taxes? Daar moet het vandaag over gaan. Een ding is zeker, met te discussiëren over het BTW-tarief op afhaalmaaltijden gaan we de toekomst in ieder geval niet redden.

Taxicology