Wat is de GAAR?

De GAAR betekent General Anti-Avoidance Rule, wat in het Nederlands vertaald wordt als algemene anti-misbruikbepaling.

Het is een juridisch anti-ontwijkingsprincipe dat de fiscale administratie in staat stelt constructies of transacties te neutraliseren die formeel aan de wet voldoen, maar waarvan de bedoeling ingaat tegen de geest van de wet, wanneer deze als hoofd- (of een van de hoofd) doelstelling hebben om een onrechtmatig fiscaal voordeel te verkrijgen.

Met andere woorden:

de GAAR richt zich op situaties waar « alles wettelijk is op papier », maar waar de operatie wordt beschouwd als kunstmatig, niet-economisch of hoofdzakelijk gemotiveerd door belastingbesparing.

Waar dient de GAAR concreet voor?

De GAAR stelt de administratie in staat om:

• een juridische constructie die als misbruik wordt beschouwd, te verwerpen;
• de transacties te herkwalificeren volgens hun werkelijke economische inhoud;
• een fiscaal voordeel (vrijstelling, verlaagd tarief, niet-belasting, enz.) te weigeren wanneer dit wordt verkregen via een constructie zonder voldoende economische rechtvaardiging.

Het is een ultimum remedium, gebruikt wanneer specifieke anti-misbruikbepalingen (SAAR – Specifieke Anti-Ontwijkingsregels) de situatie niet dekken.

De GAAR in internationale praktijk

In veel landen is de GAAR uitdrukkelijk in de wet verankerd (India, Verenigd Koninkrijk, Canada, Australië, enz.).

Deze wordt vaak toegepast op basis van criteria zoals:

• het ontbreken van werkelijke economische inhoud;
• het kunstmatige karakter van de constructie;
• de hoofd- of overheersende bedoeling om een fiscaal voordeel te verkrijgen;
• het omzeilen van het doel en de strekking van de fiscale wetgeving.

De Indiase GAAR maakt het bijvoorbeeld mogelijk om de toepassing van een dubbelbelastingverdrag tegen te gaan wanneer de structuur als misbruik wordt beschouwd, ondanks de formele naleving van de voorwaarden (zoals een fiscaal verblijfsattest).

Equivalent van de GAAR in het Belgisch en Europees recht

In België spreekt men formeel niet van “GAAR”, maar het mechanisme bestaat wel degelijk:

• op nationaal niveau: de algemene anti-misbruikbepaling van artikel 344, §1 van het WIB 92 stelt de administratie in staat om rechtshandelingen die fiscaal misbruik inhouden, buiten beschouwing te laten;
• op Europees niveau: fiscale richtlijnen bevatten algemene anti-misbruikbepalingen (bijvoorbeeld inzake moeder-dochterrichtlijnen, rente- en royaltyrichtlijnen, ATAD, enz.);
• op conventioneel niveau: het begrip Principal Purpose Test (PPT), voortvloeiend uit het BEPS-project van de OESO, speelt een gelijkwaardige rol in moderne belastingverdragen.

Samengevat

De GAAR is de juridische uitdrukking van een eenvoudig principe:

je kunt de letter van de wet niet gebruiken om de geest ervan te bedriegen.

Het is een fundamenteel instrument dat de evolutie van het fiscaal recht vertaalt naar een interpretatie die steeds meer steunt op de economische realiteit, de samenhang van de constructie en de werkelijke fiscale bedoeling van de belastingplichtigen.